Współczesny nauczyciel powinien uświadamiać młodzieży, że nauka języka obcego to ciągłe poszukiwanie sposobów wymiany myśli w procesie komunikowania się.
Współczesna metodyka nauczania języka obcego nawiązuje do najnowszych trendów i tendencji. Dominującą metodą w nauczaniu języków obcych jest metoda komunikacyjna, której celem jest rozwiązanie umiejętności osiągania przez uczniów kompetencji komunikacyjnej, a więc wymiana informacji, wyrażania uczuć i emocji w kontaktach ze światem zewnętrznym. Komunikowanie się stanowi jedną z kluczowych umiejętności. Współczesny nauczyciel powinien uświadamiać młodzieży, że nauka języka obcego to ciągłe poszukiwanie sposobów wymiany myśli w procesie komunikowania się. Tak więc powinien on stale zapewniać uczniom możliwość skutecznego komunikowania się poprzez pracę z materiałem autentycznym, stosowania gier językowych, które pozwalają stworzyć warunki zbliżone do naturalnej komunikacji, a jednocześnie są doskonałym sposobem wyrażania uczuć i emocji. We współczesnym nauczaniu języków obcych należy na bieżąco wprowadzać nowoczesne podręczniki oraz ciągle wzbogacać metody komunikacyjne poprzez dodawanie elementów kulturowych i stale rozwijać świadomość językową ucznia (language awareness). Stałe poszerzanie repertuaru technik i strategii nauczania na lekcjach języka obcego przyczynia się do ciągłego wzrostu jakości nauczania i podnoszenia efektywności uczenia się. Zatem tworzenie silnej motywacji wywoływanie pozytywnych emocji oraz indywidualizacja procesu nauczania i uczenia się to jeden z głównych priorytetów w pracy z uczniem. Współczesna metodyka kładzie nacisk na zagadnienie autonomii w nauczaniu, dostosowuje trendy i metody nauczania do potrzeb uczniów, diagnozuje kompetencje językowe ucznia. Stosowanie różnych metod, na przykład metod aktywnych oraz różnorodnych strategii wdraża uczniów do pracy grupowej i indywidualnej w ramach wykonywanych zadań np. typu „projekt” oraz różnorakich odmian dramy.
Cechy metody aktywnej (w kontekście metody tradycyjnej)
|
1. Podmiotowość
|
|
| Uczestnicy są podmiotem uczenia się, tzn. podejmują decyzje dotyczące treści i formy uczenia się oraz przebiegu i ewentualnych modyfikacji tego procesu. | Decyzje co do treści i formy nauczania podejmuje prowadzący, uczestnicy są przedmiotem jego oddziaływań. |
|
2. Indywidualne potrzeby (permanentna autodiagnoza)
|
|
| Uczestnicy uczą się tego, co służy uzupełnieniu ich indywidualnych deficytów wiedzy i umiejętności, przeżywanych jako indywidualne potrzeby rozwojowe. | Może się zdarzyć, że jakaś część treści przekazywanych przez prowadzącego będzie odpowiadać nieokreślonej części potrzeb słuchaczy. |
|
3. Kontrakt (negocjacje)
|
|
| Treść i forma uczenia się jest ustalona w formie kontraktu, wypracowanego przez uczestników i prowadzącego w trybie negocjacji. Kontrakt może ulegać zmianom uwzględniającym stan aktualnych potrzeb uczestników. | Treść i forma nauczania jest narzucona przez prowadzącego. |
|
4. Odpowiedzialność (wpływ)
|
|
| Uczestnicy biorą odpowiedzialność za treść i formę oraz efekty uczenia się wywierając aktywny wpływ na wszystko, co dzieje się w grupie, poprzez doraźne wyrażanie potrzeb i modyfikacje kontraktu. | Uczestnicy nie mają wpływu na przebieg procesu nauczania i nie czują się odpowiedzialni za jego przebieg, ani za efekty. |
|
|
|
| Członkowie grupy wywierają wpływ na decyzje ich dotyczące, poprzez utrzymanie stałej, wielostronnej komunikacji, odnoszącej się za równo do własnych potrzeb, jak też treści i formy aktywności grupy oraz rzeczywistych efektów podejmowanych działań i wzajemnych relacji (informacja zwrotna). |
Nie dopuszcza się komunikacji wykraczającej poza treści tematu, realizowanego przez prowadzącego. Pojawienie się tego rodzaju komunikacji jest traktowane jako zakłócenie aktywności prowadzącego. |
|
6. Doświadczenie
|
|
| Uczenie się jest efektem doświadczenia zarówno bieżącego, jak też analizy i porządkowania doświadczenia przeszłego oraz integracji i konceptualizacji całości dotychczasowego doświadczenia indywidualnego. | Gotowe efekty analizy cudzego doświadczenia podawane są jako teoria do pamięciowego opanowania. |
|
7. Rola prowadzącego
|
|
| Organizator procesu doświadczenia współpracuje wraz z grupą, wyzwala jej aktywność, koordynuje realizację wspólnego planu działania. | Źródło wiedzy: ekspert prezentujący gotowe koncepcje, osoba podejmująca decyzje. |
Metody aktywne to metody nauczania zwiększające czynny udział uczących się w zajęciach dydaktycznych i ograniczające rolę nauczyciela do pomagania im
w realizacji celów kształcenia i kontroli postępów.
Przykłady metod aktywnych:
- Metoda przypadków (zdarzeń).
- Metoda sytuacyjna.
- Metoda inscenizacji.
- Metoda gier dydaktycznych.
- Metoda dyskusji:
- związana z wykładem,
- wielokrotna,
- burza mózgów,
- panelowa,
- metaplan,
- mapowanie pojęć,
- okrągłego stołu. - Metoda projektów.
Burza mózgów
Metoda nauczania, będąca przykładem dyskusji i polegająca na umożliwieniu uczniom szybkiego zgromadzenia wielu hipotez rozwiązania problemu. Można zgłaszać wszystkie pomysły i rozwiązania, w obojętnej formie, tak, żeby chwila namysłu nie zmniejszyła pomysłowości. Pomysły te nie mogą być oceniane, ani komentowane, a na ich autorów nie spada żadna odpowiedzialność, czy konsekwencja za ich podanie.
Bywa zaliczana do gier dydaktycznych.
(Inne nazwy tej metody: giełda pomysłów, sesja odroczonego wartościowania, sesja odroczonej oceny, jarmark pomysłów).
Dyskusja panelowa
Charakteryzuje ją istnienie dwóch ciał: dyskutujących ekspertów (panel) i uczących się słuchaczy (audytorium). Najpierw wypowiadają się eksperci, wprowadzając
w temat, potem dyskutują między sobą, a następnie głos może zabierać każda osoba z audytorium.
(Inne nazwy: panel, dyskusja obserwowana).
Dyskusja wielokrotna
Jest to dyskusja prowadzona w małych grupach. W pierwszej fazie przebiega w grupach pod kierunkiem lidera, w fazie drugiej zajęcia mają charakter plenarny, podczas których prezentuje się wyniki dyskusji grupowych oraz wybiera optymalne rozwiązanie. W grupach można dyskutować nad tym samym zagadnieniem lub problemem, stanowiącym element jakiejś całości.
Metaplan
Jest to jedna z technik prowadzenia dyskusji. Polega na tym, że podczas narady jej uczestnicy tworzą plakat, który jest graficznym obrazem dyskusji. Uczestnicy dyskusji zamiast początkowo zabierać głos, zapisują swoje myśli na kartkach w formie równoważników zdań. Następnie grupy opracowują te wypowiedzi i przypinają je do arkusza papieru plakatowego.
Metoda projektów
Metoda ta polega na wykonaniu przez uczniów projektu, czyli „większego zadania”. Zadanie jest realizowane przez uczniów samodzielnie, ale koordynowane i przygotowane jest ono przez nauczyciela. To on określa merytoryczne ramy projektu, a uczniowie sami wybierają sobie jego temat. Projekty mają odpowiadać zainteresowaniom uczących się i wiązać działalność praktyczną z pracą umysłową, rozwijać samodzielność, uczyć zbierania danych, korzystania ze źródeł, prezentowania wyników.
Metoda przypadków
Uczniowie rozpatrują jakiś przypadek zawierający problem. Przypadek, to relacja zdarzenia podana w formie pisemnego opisu, zapisu magnetofonowego, zapisu magnetowidowego, uzupełnionego postawionymi pytaniami, prowadzącymi do rozwiązania problemu.
Metoda sytuacyjna
Uczniowie analizują opis sytuacji, a następnie dyskutują nad zawartym w opisie problemem i przyjmują określone rozwiązanie.
Metoda inscenizacji
Metoda ta polega na inscenizacji określonego zdarzenia. Część uczniów staje się aktorami, a pozostali są obserwatorami. Po inscenizacji rozpoczyna się dyskusja, w wyniku której powinno dojść do wspólnej, uzgodnionej oceny zainscenizowanego problemu.
Metoda gier dydaktycznych
Jest to metoda oparta na grze, która przebiega według ściśle określonych zasad postępowania (reguł) prowadzących do konkurowania grających ze sobą uczących się osób, w celu utrwalenia określonych sprawności.
Dyskusja dydaktyczna
Istota tej metody polega na zorganizowanej wymianie myśli i poglądów uczestników na dany temat. Pozwala skonfrontować rozmaite stanowiska i ukazać możliwości różnych rozwiązań. Staje się istotnym elementem przy podejmowaniu decyzji, ocenie faktów. Wyróżnia się wiele odmian, z których każda rozwija różne umiejętności.
Projekt
Projekt prowadzi do wykonania konkretnego produktu finalnego np. słowniczka tematycznego, nagrania, wystawy itp. Uczniowie dokonują wyboru tematu, sposobu realizacji poprzez planowanie i dyskusję. Tym samym są odpowiedzialni za wykonanie zadania i za swoje nauczanie. Aby osiągnąć oczekiwany rezultat muszą podejmować decyzje, prowadzić negocjacje, planować współpracę i rozdzielać zadania. Daje to możliwość „zaistnienia” wszystkim uczniom poprzez dobór takich zadań, w których każdy czuje się pewnie.
- podkreśla autonomię ucznia,
- daje poczucie bezpieczeństwa,
- gwarantuje autentyczność wykonywanych zadań,
- stymuluje aktywność własną ucznia,
- pobudza kreatywność,
- zwiększa motywację uczniów do nauki,
- odpowiada założeniom nauczania humanistycznego i komunikacyjnego.
Każdy projekt składa się z trzech etapów:
- planowanie,
- realizacja projektu,
- analiza i ocena.
1. Planowanie
uczniowie z nauczycielem:
- dyskutują o projekcie,
- informują o swoich potrzebach językowych, o zadaniach jakie przewidują, które z nich wymagają udziału innych osób (wywiady, reportaże, spotkania),
- określają cele projektu.
Nauczyciel definiuje cele w ramach sprawności językowych (np. czytanie ze zrozumieniem, umiejętność napisania reportażu czy robienia notatek). Celem może być również:
- rozwijanie współpracy w grupie,
- integracja grupy,
- poznanie jakiegoś elementu cywilizacji, historii, geografii.
Uczniowie przygotowują schematyczny plan.
Tego rodzaju prace mogą być przygotowaniem do tworzenia dłuższych, większych, indywidualnych prac projektowych, potem zaś prac projektowych będących dziełem zespołu. Aby pomóc uczniom w rozwinięciu umiejętności takiego działania, niezbędne jest ich przygotowanie do identyfikowania i rozwiązywania problemów w trzech fazach.
I - Planowanie
czyli dokonanie wyboru tematu pracy, celów nauki czy też celów danego zadania lub pracy projektowej. Uczniowie muszą porozumieć się co do celów, jakie chcą sobie postawić w grupie osób, która będzie to zadanie wykonywała. Muszą wynegocjować ostateczne rozwiązanie, jeśli grupa nie jest jednomyślna oraz omówić różnorodne sposoby realizacji celu decydując się na, ich zdaniem, najlepszy wariant.
II - Monitorowanie przebiegu pracy
Uczniowie muszą dbać o dobrą atmosferę pracy, o odpowiednią współpracę i utrzymanie właściwego podziału pracy, o harmonogram prac i ich zgodność z wcześniejszymi ustaleniami.
III - Ocenianie
Uczniowie określają czy i w jakim stopniu osiągnęli cele, jak prezentuje się efekt ich pracy, czy istotnie wybrali najlepszy sposób realizacji swych zamierzeń, a także jak oceniają swą współpracę w grupie, czy pracowali w przyjemnej, zgodnej atmosferze.
2. Realizacja projektu:
- realizacja zadań
- zbieranie materiałów
- wykorzystywanie wszystkich sprawności językowych (w zależności od zadania)
Podczas realizacji projektu uczniowie:
rozwijają sprawności językowe,
uczą się
precyzowania swoich potrzeb językowych,
zdobywania informacji
|zadawania pytań
wyrażania własnych opinii
robienia notateknabierają umiejętności
przygotowywania materiałów (np. mapek, wykresów, tabel, artykułów)
współpracy w grupie:
segregują i klasyfikują zebrane materiały,
przekazują zebrane materiały innym członkom grupy,
uczą się pracy kolektywnej,
przygotowują zebrane materiały do prezentacji,
dyskutują, negocjują, sugerują.
3. Przedstawienie produktu finalnego.
W pewnym sensie nowoczesne metody nauczania języków obcych stanowią przyczynek do informacji z wielu dziedzin: socjologii, geografii, historii, matematyki. W zakresie treści niezwykle istotne w dobie obecnych zmian w życiu społeczno – gospodarczym współczesnego świata.