WSTĘP
Poseł odgrywał główną rolę w wykonawczej służbie dyplomatycznej kraju. Pełnił funkcję osobistego przedstawiciela władcy za granicą. Było to bardzo odpowiedzialne i prestiżowe zajęcie. Osoby wybierane na poselskie stanowisko musiały cieszyć się zaufaniem monarchy, a także charakteryzować się stosownymi umiejętnościami oraz wiedzą.
Polska para królewska: Zygmunt I Jagiellończyk i jego żona Bona Sforza, posyłali na dwór hiszpański Karola I Habsburga swoich przedstawicieli. Było to ważnym elementem polityki międzynarodowej Polski. Dyplomaci mieli powierzane misje, których celem było: załatwienie spraw związanych ze spadkiem Izabeli Aragońskiej po śmierci Joanny IV oraz następnie ze spadkiem królowej Polski Bony po śmierci Izabeli Aragońskiej, konfliktu polsko-krzyżackiego, organizacją krucjaty przeciw Turcji i sprawy miast Elbląga i Gdańska.
Dwór hiszpański był ważnym strategicznie miejscem, ponieważ przebywał tam król Hiszpanii Karol I Habsburg, który następnie został koronowany na cesarza Niemiec jako Karol V. Była to postać decyzyjna w pierwszej połowie szesnastego stulecia, dlatego też warto było posyłać do niego przedstawicieli kraju w celu załatwienia kluczowych spraw.
Celem niniejszego opracowania było możliwe jak najpełniejsze odtworzenie dziejów poselstw polskich dyplomatów na dwór hiszpański Karola I Habsburga w latach 1518-1529. Autorka starała się w nim przedstawić sylwetki trzech najwybitniejszych posłów polskich, reprezentantów pary monarszej Zygmunta I Jagiellończyka i Bony Sforzy na Półwyspie Iberyjskim. Tymi najlepszymi dyplomatami są Jan Dantyszek, Stanisław Borek i Fabian Wojanowski. W pracy tej zostały opisane poselstwa, ich cele, sprawy, które posłowie mieli załatwić i wyniki ich starań. Przedstawiony także został przebieg misji dyplomatycznych oraz trasy podróży do Hiszpanii.
Autorka omawia także zakres obowiązków posła, rodzaj dokumentacji, jaką posiadał w czasie swej misji. Opisana jest również organizacja polskiej służby dyplomatycznej i porównana do tej w innych krajach europejskich w omawianym okresie.
Zakres chronologiczny obejmuje okres od roku 1518 do 1529. Rok 1518 stanowi datę przybycia po raz pierwszy z misją dyplomatyczną jednego z najwybitniejszych posłów Polski w XVI wieku, Jana Dantyszka, na Półwysep Iberyjski. Można byłoby stwierdzić, że rok 1518 jest przełomowym w kontaktach polsko-hiszpańskich, gdyż wcześniej w historii zapisały się tylko sporadyczne i mniejszej rangi kontakty Hiszpanii z Rzeczpospolitą Polską. Natomiast w roku 1529 Jan Dantyszek już na zawsze opuszcza hiszpański dwór Karola V Habsburga i wraca z trzeciego poselstwa z Hiszpanii.
Nieocenionym źródłem informacji do napisania tego opracowania były przede wszystkim trzy pozycje: Ryszarda Skowrona Dyplomaci polscy w Hiszpanii w XVI i XVII wieku[1], En torno a Dantisco pod redakcją Aleksandry Skolimowskiej[2] oraz Españoles y polacos en la Corte de Carlos V pod redakcją Fontana i Axera[3]. W tych dwóch ostatnich dziełach oprócz opracowań znajdują się także edycje listów dyplomatów oraz ich korespondentów. Również Acta Tomiciana są nieocenionym źródłem wiedzy, zawierającym korespondencję Jana Dantyszka. Ciekawa jest także strona internetowa OBTA[4] – Ośrodka Badań nad Tradycją Antyczną, działającego przy Uniwersytecie Warszawskim. Strona ta zawiera informacje na temat Jana Dantyszka.
Pod względem strukturalnym praca składa się z trzech rozdziałów. Rozdziały pierwszy i drugi są zbudowane, z trzech paragrafów każdy.
Pierwszy rozdział pt. Organizacja polskiej służby dyplomatycznej za panowania Zygmunta I Jagiellończyka (1506-1548) składa się z trzech paragrafów. Pierwszy pt. Władca, rada królewska i kancelarie opisuje w jaki sposób była zorganizowana dyplomacja w Polsce w pierwszej połowie XVI wieku. Drugi paragraf pt. Wykonawcza służba dyplomatyczna opisuje pracę posłów, ich kwalifikacje, pracę i wynagrodzenie. Natomiast ostatni paragraf pt. Podsumowanie osiągnięć w zakresie organizacji polskiej służby dyplomatycznej na tle innych krajów europejskich za panowania Zygmunta I Jagiellończyka porównuje zorganizowanie dyplomacji w Polsce i w Europie.
Drugi rozdział pt. Sylwetki dyplomatów polskich, przebywających w Hiszpanii w 1. połowie XVI wieku jest podzielony na trzy paragrafy i po kolei opisuje losy Jana Dantyszka, Stanisława Borka i Fabiana Wojanowskiego.
Ostatni rozdział pt. Poselstwa wysyłane przez króla polskiego Zygmunta I Jagiellończyka i królową Bonę przedstawia przebieg misji dyplomatycznych, trasy podróży orszaków poselskich, cele postawione przed dyplomatami i bilans ich osiągnięć.
Autorka w tym miejscu pragnie złożyć ogromne podziękowania promotorowi niniejszej pracy magisterskiej ks. prof. dr hab. Józefowi Mandziukowi za cierpliwość, wszelką pomoc i intelektualne wsparcie, których nie szczędził w trakcie powstawania tego opracowania.
[1] R Skowron, Dyplomaci polscy w Hiszpanii w XVI i XVII wieku. Kraków 1997.
[2] En torno a Dantisco. Red. A. Skolimowska. Warszawa 2001.
[3] Españoles y polacos en la Corte de Carlos V, red. A. Fontan i J. Axer. Madrid 1994.